Akcja w Rykach

Jeszcze zanim na dobre rozpoczęliśmy akcję informacyjną w Rykach, na kirkut wróciło kilka macew - być może po miasteczku chodziły już słuchy o programie, ale równie prawdopodobne jest, że był to zbieg okoliczności i nasze (realizatorów programu i osób,które znalazły macewy) intencje po prostu się zbiegły. Macewy położono na szczycie cmentarza - dziś jest to nieogrodzony pagórek, lokalni działacze od dłuższego czasu starają się o jego ogrodzenie. Postanowiliśmy poustawiać te macewy pionowo. Nie byliśmy pewni, czy to dobra decyzja ale uznaliśmy, że w ten sposób cmentarz zostanie ponownie "oznaczony", wyraźne odznaczenie się na nim nagrobków zniechęci amatorów pikników (widok z cmentarza jest bardzo malowniczy), a w dłuższej perspektywie - być może przyspieszy budowę ogrodzenia. W końcu wyraźnie jest co ogradzać.







Tu ważna informacja - wkopywanie w ziemię macew na terenie, gdzie są pochówki jest możliwe TYLKO za zgodą i podczas obecności kogoś z Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy. Takie rozwiązanie stosuje się w ostateczności (macewy można wkopywać w ziemię poza miejscem, gdzie złożone są kości - takie miejsce wyznacza również ekspert z Komisji). W tym przypadku Marcin Dudek-Lewin zdecydował się na wyjątek. Macewy zostały ustawione w lekkim półkolu. Dzięki temu widać, że nie jest to ich pierwotne ułożenie i wiadomo, że osoba pochowana pod daną macewą nie jest tą samą, której nazwisko widnieje na nagrobku.

O naszej akcji piszą lokalne media (Marek, lokalny dziennikarz, pomagał nam przy ustawianiu macew). Inicjatorką działań w Rykach jest Olga Rodak. Wcześniej dostała informację o fragmentach macew znalezionych na podwórku w Kłoczewie. W drodze do Ryk mogliśmy je stamtąd odebrać i przewieźć na cmentarz w Żelechowie.






Daniel Chrobak dokumentuje (i pomaga:-))

Skontaktował się z nami Cezary Nowogrodzki z Galerii Ulica Krzywa w Białej Podlaskiej. To miejsce w którym, oprócz wernisaży i wystaw, odbywają się również spotkania dotyczące bialskiej wielokulturowości. W galerii znajdują się macewy odzyskane do tej pory przez Pana Cezarego - te największe pochodzą właśnie z bialskiego kurkutu.


fot.C.Nowogrodzki

Biała Podlaska dołączyła do Programu Edukacyjnego - odzyskane do tej pory macewy zostaną zabezpieczone na cmentarzu żydowskim a nasza instrukcja pomoże jedynie w dalszych poszukiwaniach.






plac po bielskiej synagodze

Akcja w Międzyrzecu Podlaskim!

Członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej "Stołpno" w Międzyrzecu Podlaskim przenieśli na cmentarz pierwsze macewy odzyskane w ramach programu. 

Kilkadziesiąt drobnych fragmentów przeleżało parę lat na jednym z międzyrzeckich podwórek - wcześniej zostały zebrane z pola w okolicach strzelnicy. Właściciel podwórza szukał kamieni do skalniaka, ale szybko zorientował się, że przywiózł ze sobą fragmenty nagrobków.  Macewy, ułożone wcześniej pod ścianą szopy, są już na międzyrzeckim kirkucie, podobnie jak kilkanaście innych fragmentów, zebranych z leśnej drogi. Siedmiokilometrowa szeroka ścieżka została na rozkaz Niemców ubita z macew i fragmentów zburzonej międzyrzekiej synagogi (stąd jej potoczna nazwa - ceglanka). Prace na tej drodze miały bardziej symboliczny charakter - niemożliwe jest oczyszczenie całej drogi, nie wiadomo, w których miejscach są macewy,  a w których - tylko cegły. Zebraliśmy więc te najbardziej widoczne i największe kawałki z początkowego odcinka. Równocześnie trwa tam akcja informacyjna i mamy nadzieję, że kolejne macewy wrócą na cmentarz. 

dokumentacja

Wodzisław Śląski

Grzegorz Meisel z wodzisławskiego Stowarzyszenia "Jerusza-Dziedzictwo" przyjechał na spotkanie w będzińskiej Fundacji "Brama Cukermana" opowiedzieć o swoim miasteczku. Wodzisław Śląski przed wojną nosił nazwę Loslau i szczególnie silne wpływy miała tu endecja. Po wygranym przez Polskę plebiscycie niemal wszyscy wodzisławscy Żydzi wyjechali czując, że nie ma dla nich tam miejsca. W latach 50-tych wodzisławski cmentarz żydowski został doszczętnie rozebrany z macew (które posłużyły m.in.do budowy dróg), kości pochowanych tam Żydów zepchnięto do dołu wykopanego przed bramą i zalano asfaltem, a na ich miejscu pochowano radzieckich żołnierzy, poległych w czasie wojny i spoczywających dotąd na wodzisławskim rynku. Cmentarz radziecki istnieje do dziś, do dziś też żydowscy wodzisławianie spoczywają przed bramą, w miejscu, gdzie obecnie jest niewielki parking. "Jerusza", założona przez mieszkańców Wodzisławia i do nich kierująca swoje działania, powstała po to, by dopominać się o pamięć po żydowskich sąsiadach. To trudne zadanie i żmudna, wymagająca niezwykłej delikatności i uporu praca. Jednym z celów Jeruszy jest postawienie na wspomnianym parkingu pomnika, upamiętniającego pochowanych pod nim ludzi. 

Jednak nie o sam pomnik tutaj chodzi – ten można było już postawić dawno wspierając się dotacją z Unii Europejskiej. Bardziej zależy nam na tym, by sami mieszkańcy pod wpływem refleksji ufundowali ten pomnik. By wyrażał on pewnego rodzaju przemianę w mentalności, która doprowadziła do tego, że prawie nikt już nie pamiętał o kirkucie, ani o miejscowych Żydach"  -  piszą na stronie www.jerusza.org twórcy stowarzyszenia.

poniżej - dwie odnalezione to dej pory macewy z wodzisławskiego cmentarza żydowskiego, obecnie znajdują się w tamtejszym muzeum

Dokumentacja w Kocku

Kock ma już swoją własną historię powrotu macew. Jakiś czas temu Paweł Szczotka, nauczyciel historii w kockim gimnazjum, poprosił swoich uczniów o pomoc przy przenoszeniu macew na lokalny cmentarz żydowski. Odnalazło się wówczas i wróciło na kirkut około 10 nagrobków. Na razie stoją oparte  drzewa, Paweł zastanawia się nad możliwością zbudowania dla nich lapidarium. Program Edukacyjny w tym przypadku jest więc kontynuacją tego, co już się w Kocku zadziało - mamy nadzieję, że odnajdą się kolejne macewy i będzie je można na stałe zabezpieczyć na cmentarzu. Historia samego kirkutu jest z resztą niezwykle ciekawa. Za PRLu jego teren zalesiono - teraz przypomina  dziki park, gdzieniegdzie tylko spod liści wystają macewy, na niektórych zachowały się wciąż ślady polichromii. Kilkanaście lat temu ktoś - podobno Żyd z Ameryki, którego krewni pochowani są na kockim kirkucie, ufundował ogrodzenie i klucze do bramy przekazał gospodarzowi, którego dom sąsiaduje z cmentarzem. Kocki Program Edukacyjny koordynują, we współpracy z Pawłem Szczotką,  Kinga Kulik i Sylwia Dmowska, które m.in. zbudowały z kocką młodzieżą makietę ich miasteczka.

Milejczyce-dokumentacja

Do Milejczyc dotarliśmy dzięki wspólnym przyjaciołom z siemiatyckiego Stowarzyszenia Bioregion. 

Monika Bałut, kierownik milejczyckiego Gminnego Ośrodka Kultury, mieszka tu od urodzenia i od dłuższego czasu interesuje się wielokulturową historią swojego miasteczka. 

W Milejczycach stoi pusta synagoga - do 1989 roku pełniła rolę Domu Kultury. Na milejczyckim cmentarzu znajduje się dziś tylko kilka macew, wiadomo też o tej wmurowanej w fundament poniemieckiej stajni i o innej, znalezionej po wojnie w polu i znajdującej się dziś na prywatnej posesji (właściciele ogrodu zgodzili się na wykonanie zdjęcia i udział w projekcie).

Podczas wizyty w Milejczycach spotkaliśmy się w Wójtem Gminy Milejczyce, Panem Ananiaszem Sawickim,  oraz dyrektorką Gminnego Ośrodka Upowszechniania Kultury w Nurcu, Panią  Ireną Janoszuk (Nurzec Stacja leży w promieniu paru kilometrów od Milejczyc). Na spotkanie przyszło też kilka mieszkanek Milejczyc - Pani Zinaida opowiadała o milejczyckich Żydach, których zapamiętała z dzieciństwa.

Po spotkaniu Marcin Dudek-Lewin sprawdził, gdzie znajdowały się oryginalne granice cmentarza żydowskiego i wstępnie wyznaczył miejsce, gdzie będą ustawiane odzyskane macewy. Dzięki energii Moniki Bałut wstępną chęć pomocy w programie zaoferowali księża - katolicki i prawosławny. Zgodzili się dać ogłoszenie podczas mszy i poprzeć nasze działania. 

Spotkanie w Gminnym Ośrodku Kultury

Synagoga w Milejczycach

Graffiti wykonane przez milejczyckie dzieci, podkreślające wielokulturową historię miasteczka

Milejczycki cmentarz żydowski

Macewa wmurowana w ścianę poniemieckiej stajni

Macewa w skalniaku

Odnalezione w gabinecie dentystycznym kartkówki milejczyckich uczniów - w tym uczniów pochodzenia żydowskiego. Kartkówek nigdy nie sprawdzono, były ukryte w futrynie okna.

Międzyrzec Podlaski - dokumentaja

Ochotnicza Straż Pożarna "Stołpno" jako jedna z pierwszych dołączyła do naszego programu. Międzyrzeccy strażacy od kilku lat prowadza działania edukacyjne, przywracające pamięć o tamtejszej społeczności żydowskiej - poznaliśmy się, gdy brali udział w realizowanym przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych "ę" wspólnie z Fundacją Batorego Programie "Dla Tolerancji".

W Międzyrzecu Podlaskim znajduje się ok 7-kilometrowa droga leśna, zbudowana przez Niemców z macew i cegieł ze zburzonej synagogi. Dowiedzieliśmy się również o kilkunastu macewach na prywatnej posesji - kilka lat temu jeden z mieszkańców Międzyrzeca znalazł je w polu nieopodal strzelnicy. 

                      

Łukasz Baksik dokumentuje